Home Tin tức Nội thất Tin Việt Nam Làng nghề mộc Cúc Bồ – Truyền thống hơn 400 năm tại Hải Dương

Làng nghề mộc Cúc Bồ – Truyền thống hơn 400 năm tại Hải Dương

Tìm hiểu làng nghề truyền thống đồ gỗ Cúc Bồ, Hải Dương

Làng nghề mộc thôn Cúc Bồ, xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương được hình thành cách đây trên 400 trăm năm. Sự tồn tại và phát triển làng nghề đã góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời góp nâng cao thu nhập cho người dân địa phương, thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Hãy cùng TOPnoithat tìm hiểu về các sản phẩm tại làng nghề mộc Cúc Bồ ngày nay nhé.

1. Giới thiệu làng nghề mộc thôn Cúc Bồ

— Vị trí địa lý

Xã Kiến Quốc (huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương) gồm có 5 thôn: Ngọc Chi, An Cúc, Lũng Quý, Cúc Bồ và Cúc Thị. Đây là xã thuần nông, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp cấy lúa trồng trọt, chăn nuôi lợn, gia cầm. Ngoài làm nông, ở thôn Cúc Bồ còn có nghề mộc dân dụng và làm đình, chùa truyền thống, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.

— Lịch sử hình thành làng nghề

Theo gia phả của một số dòng họ, bia ký ở các đình chùa còn lưu giữ được và theo thần phả, tương truyền thì lịch sử hình thành làng Cúc Bồ như sau:

Làng Cúc Bồ xưa có tên là làng Gọc. Tương truyền tri phủ Bùi Đình Chiếu là người làng Cúc Bồ làm tri phủ Trấn Sơn Nam Hạ đã cho tìm thợ ở Nam Sang (Lý Nhân – Hà Nam) về dựng cho làng một ngôi đình. Công việc hoàn tất thì tình duyên nảy nở, có 2 anh em thợ họ Trần lấy vợ xin làm rể Cúc Bồ và trở thành người thợ làm đình đầu tiên của làng. Hai ông đã truyền dạy nghề cho thanh niên trong làng, từ đó Cúc Bồ có nhiều người tay nghề giỏi nổi tiếng về làm đình, chùa trong và ngoài tỉnh. Nhờ vậy mức sống của nhân dân trong làng tương đối cao so với mặt bằng nông thôn lúc bấy giờ.

Từ lâu trong vùng đã lưu truyền câu ngạn ngữ: “Tiền làng Gọc, thóc làng Chuông” để nói lên sự giàu có của Cúc Bồ. Đến năm 2003, tỉnh uỷ Hải Dương đã công nhận danh hiệu Làng nghề mộc thôn Cúc Bồ.

Tìm hiểu làng nghề truyền thống đồ gỗ Cúc Bồ, Hải Dương
Tìm hiểu làng nghề mộc truyền thống Cúc Bồ – Ninh Giang, Hải Dương

2. Sản phẩm nổi bật của làng nghề truyền thống Cúc Bồ

Làng mộc Cúc Bồ hiện có 3 nhóm sản xuất hàng hoá chính: Nhóm sản xuất đồ dùng gia đình và trang trí nội thất; nhóm sản xuất các mặt hàng cao cấp như: sập, tủ, bàn ghế, tượng, phù điêu… và sử dụng công nghệ truyền thống: sơn sơn, thếp vàng; nhóm làm kiến trúc đình, chùa, đền miếu và tu bổ di tích. Trong đó, nhóm 3 khó hơn nhiều bởi sản phẩm làm ra mang đậm yếu tố tâm linh, văn hóa. Nhóm này rất “kén” thợ, bởi người làm phải có tay nghề cao, thông thạo nhiều việc, có kỹ thuật tinh xảo, thực tế phong phú.

Các sản phẩm của làng nghề truyền thống là sự kết tinh của sự sáng tạo trong lao động, chứa đựng những giá trị văn hóa vật chất, tinh thần của người dân, mang đậm phong tục, tập quán, tín ngưỡng; mang giá trị bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Hiện nay, tại thôn Cúc Bồ vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà gỗ truyền thống có tuổi đời gần 1 thế kỷ. Điển hình như: nhà ông Nguyễn Văn Việt ở đội 8, gia đình anh Bùi Đình Chuyên, anh Bùi Kim Dinh… Kiến trúc nhà vẫn được giữ gìn gần như nguyên vẹn. Nhà được xây dựng hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, hiện vẫn còn giữ được nhiều chi tiết gốc, nhất là cấu trúc các cột cái, cột quân, vì kèo. Điều đặc biệt là những cột nhà chu vi 60cm được làm bằng gỗ thịt, xẻ chung từ một cây gỗ lim to nên không bị mối mọt. Các chạm khắc hoa văn trên đầu dư, trên khung tranh đều rõ nét, mềm mại, thể hiện rõ nét thanh, nét đậm. Nhà có 4 hàng chân, các đầu mộng, khớp nối vẫn rất chắc chắn. Những văn tự trên các khung tranh đầu hồi và trong một số câu đối, hoành phi đều thể hiện ước vọng hòa bình, an lạc của người dân Cúc Bồ. Những ngôi nhà cổ còn sót lại như một chứng tích về tay nghề làm mộc của các bậc cha ông tại làng nghề Cúc Bồ.

Nghề dựng nhà gỗ đình chùa tại Cúc Bồ
Cúc Bồ nổi tiếng có nghề dựng nhà gỗ, làm đình – chùa với kỹ thuật điêu luyện

Trong tổng số thợ mộc làng Cúc Bồ thì số thợ đang sản xuất tại làng chiếm 20%, còn lại 60% họ đang thi công, lắp đặt các công trình và hành nghề thợ mộc ở khắp nơi trong và ngoài nước làm ăn kinh tế. Thực tế số hộ tự sản tự tiêu chiếm 24,8% lớn thứ hai các hộ sản xuất, kinh doanh trong làng. Đông nhất vẫn là hộ đi làm thuê 53,9% số hộ trong làng; số hộ nhận làm thuê và số hộ doanh nghiệp có tỷ lệ tương đương nhau trên 7%; ít nhất công ty TNHH chiếm tỷ lệ 0,6%. Mặc dù chiếm tỷ trọng thấp nhưng doanh thu lại lớn vì đây là những doanh nghiệp có vốn đầu tư lớn, số lượng nhân công đông.

3. Định hướng phát triển làng nghề

— Bất cập trong sản xuất

Cùng với những thay đổi tích cực để thích nghi trong giai đoạn hội nhập của đất nước với nền kinh tế thế giới, làng nghề mộc Cúc Bồ đang phải đối mặt với nhiều thách thức, thị trường, nguyên liệu, công nghệ, môi trường và sức khỏe của người lao động cũng như dân cư trong làng nghề.

  • Quy mô sản xuất các hộ trong làng nghề còn nhỏ lẻ, manh mún, các hoạt động sản xuất chủ yếu dựa trên mô hình hộ gia đình, các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh theo mô hình hộ ông chủ, doanh nghiệp, hợp tác xã, công ty TNHH còn ít và hạn chế.
  • Làng nghề mộc Cúc Bồ đang phải đối mặt trước khó khăn về vốn, nguyên liệu, thị trường, lao động.
  • Thu nhập còn thấp, không ổn định, việc không đều;
  • Thị trường tiêu thụ còn hẹp, chủ yếu tiêu thụ trong nước; chưa xuất khẩu được nhiều ra thị trường nước ngoài.
  • Công nghệ và trang thiết bị sản xuất ở mức độ trung bình, chủ yếu vẫn là thủ công.
  • Thiết bị, nhà xưởng sản xuất còn thiếu và nghèo nàn, ô nhiễm môi trường như tiếng ồn, bụi, mùi hóa chất chưa được xử lý triệt để… Do đó, năng suất lao động còn thấp, hàng hóa sản xuất ra có chất lượng chưa cao, sức cạnh tranh yếu, thu nhập của người lao động chưa ổn định.

— Giải pháp định hướng

  • Thứ nhất, xây dựng kế hoạch đào tạo, phát triển các trung tâm dạy nghề, phối hợp với các trường dạy nghề, mở lớp cho các học viên là người lao động tại làng nghề để nâng cao trình độ kỹ thuật và mỹ thuật.
  • Thứ hai, xây dựng chính sách thuế đơn giản, thông thoáng đối với làng nghề để các hộ sản xuất, kinh doanh trong làng nghề thực thi đầy đủ. Điều chỉnh các cơ chế chính sách sao cho đơn giản, bổ sung tạo điều kiện thuận lợi nhất cho đầu tư, hỗ trợ phát triển cho làng nghề.
  • Thứ ba, có kế hoạch dự tính nhu cầu sử dụng nguyên liệu hàng năm, để lập kế hoạch nhập khẩu, dự trữ nguyên liệu, chủ động cho sản xuất và giảm chi phí. Chủ động nghiên cứu các thị trường nhập khẩu, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở sản xuất trong việc nhập khẩu nguyên liệu được nhanh chóng, dễ dàng. Đẩy mạnh quảng bá thương hiệu làng nghề trên các trang thông tin hiện đại hơn.
  • Thứ tư, Tranh thủ các nguồn vốn hỗ trợ từ các chương trình khuyến công, tín dụng đầu tư, quỹ hỗ trợ phát triển, quỹ quốc gia xúc tiến việc làm. Tăng cường huy động nguồn vốn khác như vốn của người lao động, vốn trong quỹ tín dụng nhân dân, vốn đầu tư trong và ngoài nước. Khai thác triệt để các khoản vốn trợ cấp từ bên ngoài thông qua các chương trình, dự án doanh nghiệp vừa và nhỏ trong làng nghề…
  • Thứ năm, giáo dục ý thức của người dân, cơ sở sản xuất làng nghề về bảo vệ môi trường, quy định chặt chẽ trách nhiệm, nghĩa vụ của các hộ sản xuất trong việc đóng góp kinh phí bảo vệ môi trường.

=> Tóm lại, để công tác bảo tồn và phát huy đạt kết quả thì trước mắt cần phải có sự vào cuộc của các cấp, các ngành, các doanh nghiệp và các hộ làm nghề trong làng. Triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khắc phục những khó khăn vướng mắc, góp phần gìn giữ và phát huy, nâng tầm giá trị sản phẩm làng nghề truyền thống mộc Cúc Bồ không chỉ trong nước và cả trên trường quốc tế.

Xưởng sản xuất đồ gỗ tại làng nghề Cúc Bồ
Hình ảnh một xưởng sản xuất tại làng nghề Cúc Bồ

=> Xem thêm: Làng mộc Đông Giao – Cẩm Giàng, Hải Dương

4. Quần thể đình – đền thôn Cúc Bồ

— Đình làng Cúc Bồ

Đình Cúc Bồ là một Di tích lịch sử văn hóa lớn của địa phương đã có lịch sử lâu đời. Khảo cổ học tỉnh Hải Dương sau nhiều lần khai quật và tổ chức các buổi Hội thảo đã kết luận: Làng Cúc Bồ, xã Kiến Quốc chính là nơi sinh, nơi khởi nghiệp của người anh hùng dân tộc Khúc Thừa Dụ. Ðể tưởng nhớ công lao Anh hùng dân tộc Khúc Thừa Dụ, từ xa xưa, người dân trong vùng Hồng Châu đã đóng góp xây dựng đình làng Cúc Bồ trên một khoảng đất rộng ở phía nam của làng, cách đê sông Luộc chừng 300m.

Nhưng tháng 1/1950 giặc Pháp đã cho phá dỡ đình, chùa và miếu lấy vật liệu dựng bốt. Ủy ban kháng chiến – hành chính xã đã lãnh đạo nhân dân địa phương bí mật chuyển toàn bộ ngôi miếu thờ Khúc Hạo đưa vào xóm Trung bảo quản. Năm 1989, được sự giúp đỡ của Sở Văn hóa – Thông tin và Bảo tàng Hải Hưng, chính quyền xã đã vận động nhân dân chuyển ngôi – miếu về dựng trên nền đình cũ trên cơ sở kế thừa kiến trúc cổ. Năm 1998, đình Cúc Bồ được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Khởi nghiệp là một hào trưởng đất Hồng Châu, nay là làng Cúc Bồ, thuộc xã Kiến Quốc, Khúc Thừa Dụ là người đã tạo dựng những nền móng ban đầu cho công cuộc giành độc lập, xây dựng nền tự chủ của đất nước, chấm dứt ách thống trị của phong kiến phương bắc trong những năm đầu thế kỷ thứ 10. Con và cháu ông là Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ tiếp tục nối nghiệp cha ông, có công củng cố độc lập, thực hiện quản lý chính quyền đến cấp làng, xã.

— Đền Cúc Bồ

Năm 2005, đáp ứng nguyện vọng của nhân dân và nêu cao đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, UBND tỉnh Hải Dương đã khởi công xây dựng đền Cúc Bồ thờ ba vị Anh hùng họ Khúc là: Khúc Thừa Dụ (Tiên chúa), Khúc Hạo (Trung chúa), Khúc Thừa Mỹ (Hậu chúa) ngay cạnh đình cổ làng Cúc Bồ. Công trình có tổng diện tích hơn 57.000 m2, sử dụng ba loại vật liệu chủ yếu là: Ðá xanh, gỗ lim và đồng. Ðền thờ nằm giáp đê sông Luộc, mặt đền quay về hướng nam.

Du khách vào đền sẽ đi qua cầu đá, đến sân hội, với hai bức phù điêu ghép bằng các tảng đá lớn. Các họa tiết được chạm khắc công phu, mô tả quang cảnh nhân dân tụ nghĩa theo Tiên chúa Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ, hưởng cuộc sống thái bình, an cư lạc nghiệp. Kiến trúc đền chính xây dựng khang trang theo lối truyền thống với thềm cao chín bậc cùng các tượng đá rồng chầu, hổ phục.

==> Quần thể đình – đền Cúc Bồ đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 2015. Hàng năm, đến ngày giỗ Tiên chúa Khúc Thừa Dụ (23-7 âm lịch), chính quyền, người dân địa phương và khách du lịch lại đổ về đình làng và đền Cúc Bồ hành lễ, tri ân tổ tiên và các vị Anh hùng dân tộc đã có công dựng nước và giữ nước.

Tổng kết

Thôn Cúc Bồ vang danh khắp nơi là quê hương của Anh hùng dân tộc Khúc Thừa Dụ và nổi tiếng bao đời nay với nghề mộc làm đình, chùa. Những ngôi nhà gỗ lâu năm còn tồn tại đến ngày nay là hiện vật mang niềm tự hào, bản sắc của làng nghề.

Hy vọng bài viết đã cung cấp đến cho quý bạn đọc những thông tin hữu ích nhất. TOPnoithat là chuyên trang tin tức về ngành nội thất, và đây là chuyên mục về các làng nghề gỗ mộc truyền thống của Việt Nam. Chúng tôi muốn giới thiệu khách quan, và quảng bá hình ảnh đẹp của các làng nghề đến với đông đảo bạn đọc khắp cả nước. Quý vị yêu thích chủ đề này có thể tham khảo: Tổng hợp các làng nghề mộc đồ gỗ nội thất Việt Nam

Xem thêm chủ đề liên quan
Comments are closed.

Check Also

Top 25+ mẫu tủ giày gỗ MDF màu trắng nổi bật không lo lỗi mốt

Với những khách hàng có gu thẩm mỹ cá tính thì những mẫu tủ giày gỗ MDF màu trắng luôn là …